روزه در اهل حق و یارسانی ها
کاکه رحمن می گوید...
....هر کس یاره نگیرد روزه
سه روزه گیر آن نه آتش سوزه
یاران نزانان یک ماه سه روزه
یعنی : هر کسی که اهل حق است روزه ( رمضان ) نمی گیرد اگر سه روز روزه بگیرد با آتش
نمی سوزد.کسانی که اهل حق نیستند خبر ندارند که یک ماه، سه روز است.
اقسام روزه در آیین اهل حق
1-روزه مرنوی
2-روزه قولطاسی
هر دو قسم روزه در تعداد روزهائی که باید روزه بگیرند مشترکند و با هم فرقی ندارند.
اما در میان طوایف اختلاف است که کدام یک از این دو روزه واجب هستند؟برخی از مردم اهل
حق منطقه لرستان و جمعیت اهل حق منطقه کرمانشاه قائل به وجوب روزه مرنوی هستند
وبرخی دیگر مانند اهل حق های ترک زبان قائل به وجوب روزه قولطاسی هستند.
روزه و بحث آن نیز همچون نماز از مسائل ومشکلات این فرقه است که افراد را دچار تناقض گویی
نموده است زیرا در مورد روزه یک اعتقاد و نظر منسجم و وحدت رویه ندارند .اهل حق عنوانی به
نام روزه دارند و بسیاری از افراد آن همچون بقیه مسلمانان نیزاهل روزه هستند اما بخش اعظم
آن که اکثریت نسبی فرقه را تشکیل داده اند یا روزه نمی گیرند و یا اکتفا به گرفتن سه روز روزه
می نمایند و در آن هم احکام روزه ماه مبارک رمضان رعایت نمی شود و صرفا یک عرف مرسوم
در بین این افراد است.بنابراین بحثی در مورد آن دسته افرادی که مانند بقیه مسلمانان پایبند به
روزه ماه مبارک رمضان هستند نداریم و میپردازیم به سه روز روزه افرادی از این فرقه که جمعیت
بیشتری را تشکیل می دهند. در مورد این سه روز نیز اختلافاتی وجود دارد و دربرخی مناطق
آداب متفاوتی وجود دارد.
روزه مَرّنو
« مَرْ » یک کلمه کردی، لکی و لری است و به معنی « غار » میباشد و « مرنو » اسم یک غار
واقع در کوه « شِنْدر » مرز ایران و عراق در استان کرمانشاه است.وجه تسمیه یا جهت نام
گذاری آن برخی افراد اهل حق بدون ارائه سند و مدرکی نقل میکنند که سلطان صحاک و
یارانش سه شبانه روز در غار مذکور در محاصره دشمنانش بدون غذا و آب بودنند و پس از آن
فاتح و پیروز شدند و آن را روزه مرنو نام نهادند فعلاً در بین این فرقه سه روز روزه به نیت « روزه
مرنو » مشهور است.
وقت این روزه از دوازدهم « چله بزرگ » تا چهاردهم ( دیماه ) که روز پانزدهم عید « سلطان » و
یا عید « یاری » میباشد.
میگویند: « از ساعت سه نصف شب تا شش غروب باید امساک کرد »
مقررات آن این است که در این سه شب نزدیکی با زنان نیز ممنوع است و در این سه روز باید
هر نفر ده سیر اطعام را به عنوان نذر بدهد. بعضی در اشعارشان گفتهاند :
هرکس داخل درین طریقت شد قرض او روزة حقیقــت شــد
روزة تو بــود سه روز تـــمام ده بیاران درین سه روزه طعام
این سه روز روزه، حالا به هر نیتی که باشد کم و بیش بین افراد فرقه رواج دارد و بر اساس نقل
بعضی افراد اهل حق ، این نوع روزه مرنو عمدتاً بین اهل حق های استان کرمانشاه رواج دارد اما
یکی دیگر از افراد اهل حق ضمن حکایت محاصره سلطان اسحاق با یارانش نقل می کند که
سلطان اسحاق اول سه روز و سه شب را روزه اعلام کرد ولی یاران گفتند این خیلی سخت
است و با درخواست آنها سه شب را تبدیل به سه روز نمود که جمعاً شش روز، روزه شد.
یکی از افراد اهل حق ضمن حکایت محاصره و پیروزی، زمان و مدت روزه مرنو را چنین سروده
است:
ز پس آن غلامان رخشنده جام نهادند آن روز را عید نام
شدی رسم بر یارسان ز آن مقام از آن عهد تا روز حشر و قیام
به فصل زمستان به آن اربعین به ماه سفیدی ده و دو چنین
که هر ساله ز آن وقت در آن ایام سه روز و سه شب روزه گیرند تمام
هر آنکس نگیرد سه روز از شمار نگردد دگر در دو سر رستگار
ز پس آن غلامان روشن ضمیر بگفتند ای پادشا کبیر
که چون جمله مخلوق نفسانیند گرفتار بر دام این فانیند
ندارند طاقت سه روز و سه شب بگیرند روزه به رنج و تعب
امید آن چنانست بر ذات رب سه روز دگر روزه بر جای شب
بگیرند یاران چنان زآن ایام که شش روز باشد به قانون تمام
به هر شب یکی خدمتی پایدار کنند سبز از عشق یاران غار
ز پس شاه این عهد و این رسم و راه قبول کرد آن شرطها از بقا
بفرموده سلطان به آن هفتنان که کردار این روزه یارسان
بدادم به یاران مرّ نو نشین که گیرند شش روزه یاران چنین
روزة قَوَلْطاس
براساس نقل بعضی از افراد اهل حق، قول به معنی اقرار و شرط و طاس به معنی کولاب برف
آمده است براساس نقل همین فرد، نحوه به وجود آمدن این روزه و مناسبت آن چنین بوده است
که: «هفت یار «قوالطاس» پس از مراجعت از حضور شاه ابراهیم ( یکی از مرشدان و
سرسلسلههای اهل حق ) در بغداد و در مسیر راه در گردنه سلماس آذربایجان در وسط چله
زمستان فارسی سه شبانهروز زیر کولاب برف میمانند و پس از پایان سه روز زنده بیرون میآیند
آن را جشن میگیرند و آن را «قوالطاس» نام میگذارند».
و میگوید: «آنچه که در تاریخ و سندیت دفتر سرانجام مشهور است این است که روزه مرّنو
ابراهیم و هفت یارش به نام سلطان ترکستان است».
یکی دیگر از افراد اهل حق فلسفه وجودی و نحوه به وجود آمدن روزه قوالطاس را به نحو دیگری
نقل میکند و میگوید هفت نفر نسبت به شاه عالم (سلطان اسحاق) به شک و تردید افتادند
بدین خاطر دستور داد سلطان به باد و برف بر آنها ببارد تا نابود شدند، بعداً با درخواست هفتنان
دوباره آن را زنده کرد ولی گفت جریمه شما هفت نفر خلافکار یک ماه روزه است، که با اصرار و
شفاعت هفتنان روزه آنها به سه روز تقلیل یافت و بدین مناسبت سه روز روزه، پیوست روزه
مرّنو کردند.